Юрыдычная экспертыза

Правядзенне юрыдычнай экспертызы з’яўляецца абавязковым у дачыненні да ўсіх праектаў нарматыўных прававых актаў, а таксама нарматыўных прававых актаў Нацыянальнага банка, Камітэта дзяржаўнага кантролю, Следчага камітэта, Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, міністэрстваў, іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання, абласных, Мінскага гарадскога Саветаў дэпутатаў, аблвыканкамаў, Мінскага гарвыканкама, мясцовых Саветаў дэпутатаў, выканаўчых і распарадчых органаў базавага ўзроўню.

Абавязковая юрыдычная экспертыза праектаў нарматыўных прававых актаў

Асноўныя нормы ў частцы правядзення абавязковай юрыдычнай экспертызы праектаў нарматыўных прававых актаў замацаваны ў артыкуле 49 Закона Рэспублікі Беларусь ад 10 студзеня 2000 года
“О нормативных правовых актах Республики Беларусь” (далей — Закон).

У адпаведнасці з часткай першай артыкула 49 Закона кожны праект нарматыўнага прававога акта падлягае абавязковай юрыдычнай экспертызе.

Абавязковая юрыдычная экспертыза ў залежнасці ад віду нарматыўнага прававога акта праводзіцца:

• праектаў нарматыўных прававых актаў, што ўносяцца Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, — упаўнаважаным структурным падраздзяленнем Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь;

• праектаў законаў, якія ўносяцца ў Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, а таксама змяненняў і (або) дапаўненняў, унесеных у законапраект у Палаце прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, — Нацыянальным цэнтрам заканадаўства і прававых даследаванняў Рэспублікі Беларусь;

• праектаў законаў, якія паступілі ў Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, — упаўнаважаным структурным падраздзяленнем Сакратарыята Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь;

• праектаў пастаноў Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь — Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь, упаўнаважаным структурным падраздзяленнем Апарату Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь;

• праектаў нарматыўных прававых актаў міністэрстваў, іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання, Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, іншых дзяржаўных органаў — іх юрыдычнымі службамі, а праектаў нарматыўных прававых актаў мясцовых Саветаў дэпутатаў — юрыдычнымі службамі адпаведных мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў.

Парадак правядзення абавязковай юрыдычнай экспертызы праектаў нарматыўных прававых актаў вызначаны ў главе 13 Правил подготовки проектов нормативных правовых актов, зацверджаных Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 11 жніўня 2003 г. № 359 “О мерах по совершенствованию нормотворческой деятельности” (далей — Правілы).

Па выніках абавязковай юрыдычнай экспертызы праекта акта рыхтуецца заключэнне, якое павінна змяшчаць высновы на падставе крытэрыяў ацэнкі праекта нарматыўнага прававога акта.

У мэтах забеспячэння якасці правядзення абавязковай юрыдычнай экспертызы, усебаковага і поўнага даследавання матэрыялаў вызначаны пералік дакументаў, што ў абавязковым парадку дадаюцца да праекта нарматыўнага прававога акта, якi накіроўваецца на абавязковую юрыдычную экспертызу. Да такіх дакументаў адносяцца :

• суправаджальны ліст з абгрунтаваннем неабходнасці прыняцця (выдання) акта, у тым ліку фінансава -эканамічнае абгрунтаванне;

• звесткі аб узгадненні і візіраванні праекта акта, у тым ліку заўвагі і прапановы, якiя не ўлічаны пры яго ўзгадненні (візіраванні).

Пры неабходнасці дзяржаўны орган (арганізацыя) для правядзення абавязковай юрыдычнай экспертызы можа запытаць іншыя матэрыялы, якія адносяцца да праекта акта.

Асноўнымі крытэрыямі ацэнкі праекта нарматыўнага прававога акта з’яўляюцца:

• адпаведнасць Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, нарматыўным прававым актам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, законам Рэспублікі Беларусь і актам большай юрыдычнай сілы па дачыненню да праекта нарматыўнага прававога акта ;

• адпаведнасць міжнародным дагаворам Рэспублiкi Беларусь;

• адпаведнасць патрабаванням уніфікацыі заканадаўства, што ажыццяўляецца ў рамках інтэграцыйных працэсаў Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі;

• сумяшчальнасць з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь;

• выкананне патрабаванняў нарматворчай тэхнікі.

Пры правядзенні абавязковай юрыдычнай экспертызы таксама ацэньваюцца:

• абгрунтаванасць выбару формы праекта акта;

• паўната, неабходнасць і прыярытэтнасць прававога рэгулявання адпаведных грамадскіх адносін.

Крытэрыямі адпаведнасці праекта нарматыўнага прававога акта Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь з’яўляюцца:

• адлюстраванне ў ім канстытуцыйных прынцыпаў;

• сувязь зместу праекта нарматыўнага прававога акта і норм Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь;

• прыняцце (выданне) акта правамоцным нарматворчым органам (службовай асобай);

• улік месца праекта нарматыўнага прававога акта ў сістэме актаў заканадаўства Рэспублікі Беларусь і патрабаванняў да яго формы;

• захаванне ўсталяванай Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь працэдуры падрыхтоўкі, прыняцця (выдання) і ўступлення ў сілу акта;

• правільнае ўжыванне тэрмінаў, якія змяшчаюцца ў Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь.

Праект нарматыўнага прававога акта адпавядае нарматыўным прававым актам Прэзiдэнта Рэспублiкi Беларусь, законам Рэспублікі Беларусь, актам большай юрыдычнай сілы ў адносінах да праекта нарматыўнага прававога акта, калі яго нормы адпавядаюць палажэнням актаў Прэзiдэнта Рэспублiкi Беларусь, законаў Рэспублiкi Беларусь, актаў большай юрыдычнай сілы па дачыненню да праекта акта і адпавядаюць ім па свайму зместу.

Праект нарматыўнага прававога акта адпавядае міжнародным дагаворам Рэспублікі Беларусь, калі яго нормы забяспечваюць своечасовую, поўную і ўсебаковую рэалізацыю абавязацельстваў, што вынікаюць з міжнародных дагавораў Рэспублікі Беларусь і якія адносяцца да прадмета прававога рэгулявання праекта нарматыўнага прававога акта, а таксама калі гэтыя нормы не супярэчаць міжнародным дагаворам Рэспублiкi Беларусь.

Сумяшчальнасць праекта нарматыўнага прававога акта з заканадаўствам Рэспублікі Беларусь вызначаецца шляхам вызначэння таго, наколькі нормы праекта нарматыўнага прававога акта стасуюцца з нормамі актаў той жа або большай у адносінах да яго юрыдычнай сілы, якія рэгулююць грамадскія адносіны як у гэтай галіне, так і ў сумежных галінах заканадаўства Рэспублікі Беларусь, забяспечваюць адсутнасць калізій і дубліраванне ў прававым рэгуляванні.

Што датычыцца захавання патрабаванняў нарматворчай тэхнікі, то ў адпаведнасці з абзацам васемнаццатым артыкула 1 Закона пад нарматворчай тэхнікай разумеецца сістэма правіл падрыхтоўкі праектаў нарматыўных прававых актаў. Такім чынам, захаванне нарматворчай тэхнікі ацэньваецца зыходзячы з патрабаванняў, што прад’яўляюцца да падрыхтоўкі праектаў нарматыўных прававых актаў, прадугледжаных у раздзеле II Закона, главах 4-11 Правілаў.

Абавязковая юрыдычная экспертыза нарматыўных прававых актаў

Перад уключэннем у Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь абавязковай юрыдычнай экспертызе, якая праводзіцца Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь, галоўнымі ўпраўленнямі юстыцыі аблвыканкамаў, падлягаюць нарматыўныя прававыя акты Нацыянальнага банка, Камітэта дзяржаўнага кантролю, Следчага камітэта, Кіраўніцтва справамі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, міністэрстваў, іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання, абласных, Мінскага гарадскога Саветаў дэпутатаў, аблвыканкамаў, Мінскага гарвыканкама, мясцовых Саветаў дэпутатаў, выканаўчых і распарадчых органаў базавага ўзроўню (далей — нарматворчыя органы).

У адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2010 г. № 711 “О некоторых вопросах осуществления обязательной юридической экспертизы нормативных правовых актов” пры правядзенні абавязковай юрыдычнай экспертызы нарматыўных прававых актаў нарматворчых органаў Міністэрствам юстыцыі, галоўнымі ўпраўленнямі юстыцыі аблвыканкамаў крытэрыямі ацэнкі з’яўляюцца:

адпаведнасць Канстытуцыі Рэспублікі Беларусь, нарматыўным прававым актам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, законам Рэспублікі Беларусь і іншым нарматыўным прававых актам большай юрыдычнай сілы па дачыненню да ацэньваемага нарматыўнага прававога акта, у тым ліку які ўстанаўлівае патрабаванні нарматворчай тэхнікі;

адпаведнасць міжнародным дагаворам Рэспублiкi Беларусь.

Пры правядзенні юрыдычнай экспертызы не падлягаюць ацэнцы ўстаноўленыя ў нарматыўных прававых актах фінансавыя паказчыкі, індэксы, каэфіцыенты, нарматывы, ліміты і іншыя паказчыкі, а таксама формулы іх разліку, за выключэннем ацэнкі іх адпаведнасці паказчыкам, устаноўленым нарматыўнымі прававымі актамі большай юрыдычнай сілы.

Па выніках такой экспертызы складаецца заключэнне, якое змяшчае абгрунтаваны вывад аб адпаведнасці альбо неадпаведнасці нарматыўнага прававога акта ўстаноўленым заканадаўствам патрабаванням і
аб дапушчальнасці ўключэння гэтага акта ў Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь.

Нарматыўныя прававыя акты, якія не падлягаюць уключэнню ў Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь па выніках абавязковай юрыдычнай экспертызы, вяртаюцца Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь, адпаведнымі галоўнымі ўпраўленнямі юстыцыі аблвыканкамаў нарматворчым органам і не ўступаюць у сілу.

Інфармацыя аб нарматыўных прававых актах, якія не падлягаюць уключэнню ў Нацыянальны рэестр прававых актаў Рэспублікі Беларусь па выніках абавязковай юрыдычнай экспертызы, даводзіцца Міністэрствам юстыцыі Рэспублікі Беларусь, адпаведнымі галоўнымі ўпраўленнямі юстыцыі аблвыканкамаў да Нацыянальнага цэнтра прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь (арганізацыя, якая ажыццяўляе вядзенне і выданне Нацыянальнага рэестра прававых актаў Рэспублікі Беларусь).

Абавязковая юрыдычная экспертыза нарматыўных прававых актаў праводзіцца ў адпаведнасці з Законам, Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 ліпеня 1998 г. № 369 “О Национальном реестре правовых актов Республики Беларусь”, Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2010 г. № 711 “О некоторых вопросах осуществления обязательной юридической экспертизы нормативных правовых актов”, пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 23 верасня 2006 г. № 1244 “Об обязательной юридической экспертизе нормативных правовых актов”, пастановай Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь ад 12 кастрычніка 2006 г. № 62 “О реализации постановления Совета Министров Республики Беларусь от 23 сентября 2006 г. № 1244”.